Uber’e 825 Milyon Avroluk Rekor Cezası: Otomatik Algoritmalar Sürücü Banlayamaz

Gig ekonomisinin ve küresel paylaşım ekonomisinin öncülerinden Uber, veri gizliliği ve yapay zeka denetimi konusunda tarihinin en ağır hukuki yaptırımlarından biriyle karşı karşıya kaldı. Hollanda Veri Koruma Kurumu, sürücü hesaplarının insan gözetimi olmaksızın tamamen otomatik yazılımlar ve algoritmalar vasıtasıyla askıya alınması veya kapatılması gerekçesiyle Uber’e 825 milyon avro (yaklaşık 966 milyon dolar) idari para cezası kesti. Bu karar, Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) yürürlüğe girdiği günden bu yana uygulanan en büyük ikinci ceza olarak teknoloji dünyasının gündemine oturdu.

Algoritmik Yönetim ve İnsan Gözetimi İhlali

Soruşturmayı yürüten düzenleyici kurum, platformun sürücülerin geçim kaynaklarını doğrudan etkileyen kararları tamamen yazılımsal süreçlere devrettiğini tespit etti. Kararda, bir algoritmanın ya da yapay zeka modelinin insan hayatında ciddi ekonomik sonuçlar doğuracak kararları tek başına almaması gerektiği vurgulandı.

Süreç boyunca Uber tarafı şu argümanları savundu:

• Askıya alma işlemlerinin büyük bir kısmının kısa süreli olduğu,
• Kalıcı hesap kapatma kararlarından önce mutlaka insan incelemesi yapıldığı,
• Sürücülerin kararlara itiraz etme hakkının korunduğu.

Buna karşın veri koruma otoritesi, sunulan kanıtların aksini gösterdiğini ve çok sayıda sürücünün insan eli değmeden kalıcı olarak sistem dışına itildiğini belirterek ihlalin ciddiyetine dikkat çekti. Uber ise karara katılmadığını ve konuyu yargıya taşıyacağını bildirdi.

Bireysel Mücadeleden Dev Yaptırıma Uzanan Yol

Bu rekor yaptırımın arkasında, platform mağduru eski bir çalışanın ve dijital haklar savunucularının kararlı mücadelesi yer alıyor. Fransa'da hesabı kapatılan bir sürücünün, benzer mağduriyetler yaşayan 171 meslektaşından topladığı veriler ve dijital haklar örgütlerinin desteğiyle Uber'in Avrupa merkezinin bulunduğu Hollanda'da başlattığı hukuki süreç, devasa bir ceza dosyasına dönüştü.

Teknoloji devine verilen bu ceza bir ilk değil. Şirket, sürücü verilerinin işlenmesi ve sınır ötesi veri transferi süreçlerindeki ihlaller nedeniyle Hollandalı düzenleyiciden daha önce de 290 milyon avro ve 10 milyon avro tutarlarında iki ayrı ceza almıştı. Son kararla birlikte Uber'e kesilen toplam ceza miktarı rekor seviyeye ulaştı.

Gig Ekonomisi ve LegalTech Girişimleri İçin Yeni Dönem

Algoritmalara dayalı personel yönetiminin hukuki sınırlarını çizen bu karar, esnek çalışma modelini benimseyen diğer teknoloji girişimleri ve pazaryerleri için de hayati bir uyarı niteliği taşıyor. Kurye, teslimat ve serbest çalışan odaklı platformların artık otomatik moderasyon süreçlerini insan denetimiyle desteklemesi yasal bir zorunluluk haline geliyor.

Sürecin bir diğer dikkat çekici boyutu ise teknoloji hukuku odaklı yeni girişimlerin doğuşu oldu. Sürücü haklarını savunan uzmanlar, mağdur olan platform çalışanlarının toplu tazminat davalarını yönetmek amacıyla "StartClaims" adında yeni bir LegalTech şirketi kurdu. İlk hedeflerinin Uber olduğunu belirten kurucular, ilerleyen dönemde tüm gig ekonomisi pazarını ve hedefli reklam teknolojilerini kapsayacak davalar açmayı planlıyor.